Scattergrammen
In deze sectie vind je uitleg over scattergrammen (ook wel scatter of scatterplot) afkomstig uit de Sysmex XN/XR-serie, met focus op het WDF-, WNR- en RET-kanaal. Scatterplots vormen de basis van de differentiële leukocytenanalyse en geven visueel inzicht in celpopulaties en afwijkingen daarvan.
Scattergrammen zijn een krachtig hulpmiddel voor het screenen van bloedcellen. De patronen zijn sensitief, maar niet volledig specifiek en kunnen daarom afwijken van de voorbeelden op deze pagina’s. Interpreteer de plot altijd in samenhang met morfologie en andere laboratoriumparameters.
Meting
In de Sysmex XN worden cellen geanalyseerd met behulp van flowcytometrie. Na toevoeging van specifieke reagentia worden cellen gefixeerd, gelyseerd of gekleurd, afhankelijk van het kanaal. Vervolgens passeren individuele cellen een laserstraal, waarbij meerdere fysische eigenschappen worden gemeten:
- Forward scatter (FSC) – gerelateerd aan celgrootte
- Side scatter (SSC) – gerelateerd aan interne complexiteit
- Side fluorescence (SFL) – gerelateerd aan nucleïnezuurgehalte
Forward Scatter
FSC is een maat voor celgrootte: hogere FSC-waarden duiden op grotere cellen, lagere waarden op kleinere. Trombocyten hebben de laagste FSC, terwijl monocyten, plasmacytoïde lymfocyten en sommige blasten tot de grootste cellen behoren.
Lage FSC
Hoge FSC
Side Scatter
Complexiteit wordt met name bepaald door de aanwezigheid van intracellulaire structuren zoals granules. In mindere mate speelt ook de vorm van de kern (lobulatie) en de aanwezigheid van vacuolen een rol. Eosinofielen hebben in het Sysmex WDF-kanaal een hogere SSC dan normaal vanwege het effect van het reagens op de korreling van de eosinofiel.
Lage SSC
Hoge SSC
Side Fluorescence
Het SFL-signaal is een maat voor het nucleïnezuurgehalte van cellen. Cellen met een hoge SFL bevatten meer RNA en/of DNA, wat vaak wijst op een verhoogde activiteit of proliferatie. Er is een beperkte correlatie tussen SFL en FSC; hoewel grotere cellen meestal ook een hogere SFL hebben, bestaan er uitzonderingen zoals blasten met relatief laag SFL of geactiveerde lymfocyten met verhoogd SFL ondanks hun kleinere grootte.
Lage SFL
Hoge SFL
Dichtheid
De dichtheid van punten in een scatterplot weerspiegelt het aantal cellen met vergelijkbare fysische en fluorescentie-eigenschappen. Een scatterplot geeft daarmee niet alleen de aanwezigheid van populaties weer, maar ook hun relatieve grootte en homogeniteit.
- Hoge puntdichtheid duidt op een grote en relatief homogene celpopulatie
- Diffuse of verspreide patronen kunnen wijzen op heterogeniteit, activatie of de aanwezigheid van afwijkende cellen
- Verschuivingen, verbreding of overlap tussen populaties vormen vaak een eerste aanwijzing voor afwijkende morfologie of zeldzame celtypes
De afbeelding toont, van links naar rechts, een geleidelijke toename in diffusie en dichtheid. We zien achtereenvolgens een populatie met lage dichtheid, een populatie met gemiddelde dichtheid en een normaal diffuus patroon, vervolgens een lichte toename in diffusie, daarna een uitgesproken (extreme) diffusie en tot slot een populatie met zeer hoge dichtheid.
